شنبه, 12 آذر 1390 ساعت 16:34

درد و آسیب های آن در اسب

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
درد و آسیب های آن در اسب

اسب شما چه نوع دردی دارد، چگونه می توانید آنها را تشخیص دهید، و چطور می توانید به بهترین نحو به اسبتان کمک کنید؟
درد، چه در انسان و چه در حیوان، باعث آزار و ناراحتی است. تعریف رسمی سازمان بهداشت جهانی از کلمه "درد" این موضوع را به خوبی نشان می دهد:
"درد یک تجربه حسی و عاطفی نامطلوب است که با صدمات حقیقی یا احتمالی بافتی همراه است..."؛ بدین معنی که درد می تواند باعث صدمه بافتی شود، اما نباید به یک صدمه بافتی ارتباط داده شود.

درد بواسطه محرکهای مختلف ایجاد می شود که توسط گیرنده های درد بر روی پوست دریافت می شوند. گیرنده های درد در انتهای تارهای عصبی قرار می گیرند. انواع مختلف گیرنده های درد به محرک های دمایی مثل گرما و سرما، محرکهای شیممیایی مثل اسیدها (که باعث التهاب می شوند)، و محرکهای مکانیکی مثل فشار (مثلا زین های نامناسب) واکنش می دهند. این گیرنده های ویژه درد، تکانه های درد را در نخاع انتقال می دهند. در مسیرهای عصبی تغییری رخ می دهد که تکانه های عصبی را به پوسته مخ هدایت می کند. در پوسته مخ درد به صورت خودآگاه دریافت می شود – به همین دلیل است که درد فقط در هنگام بیداری احساس می شود. بطور کلی یک تکانه تنها به شکل دردی با شدت خاص دریافت می شود. برای اینکه درد به صورت هشیارانه احساس شود باید بخشی در پوسته مخ وجود داشته باشد که نئوکورتکس نام دارد. همه پستانداران دارای نئوکورتکس هستند، ازجمله اسب. اگر نواحی مربوط به هشیاری در مغز از کار بیفتد – مثلا در اثر تصادف یا بی حسی – آنگاه دیگر هیچ دردی احساس نخواهد شد. مدیریت محرک های درد نیز در ضمیر ناخودآگاه، و همچنین با بی حسی، اتفاق می افتد و می تواند منجر به ایجاد "حافظه درد" شود. این روند همانند روند یادگیری است.
بنابراین، این نکته بسیار اهمیت دارد که پس از پیدایش دردها درمان بدون معطلی و بلافاصله انجام گیرد، بطوری که حافظه درد نتواند شکل بگیرد.
درد حاد برای بقای زندگی نقش مهمی دارد، چرا که یک هشدار به حساب می آید، و نقش محافظت از جاندار را برعهده دارد. در طبیعت بقای زندگی بدون درد امکان پذیر نیست، زیرا همین درد است که باعث می شود حیوانات خود را از آسیب دور نگه دارند. علاوه بر این درد می تواند حیوان را از مبتلا شدن به بیماری های شدیدتر نجات دهد: درد باعث می شود اسب لنگ بزند و با این کار پای صدمه دیده را از آسیب بیشتر محافظت کند.

درد باعث سرعت می شود!
اگر اسبی دچار درد باشد، هورمونهای استرس در بدن او ترشح می شود و در نتیجه تعداد ضربان قلب بالا می رود و فشار خون افزایش پیدا می کند. این جریان برای یک مدت کوتاه خوب است، زیرا اسب بسیار فعال می شود و می تواند واکنش سریع نشان دهد و مثلا فرار کند. این رویداد در زندگی وحشی در طبیعت باعث نجات جان او می شود، و علاوه بر این روشن می کند که چگونه اسبی که آسیب دیده هنوز می دود؛ زیرا آدرنالین در بدن او ترشح شده است.
همه این فرایندها که در سیستم عصبی بدن اسب اتفاق می افتند کاملا حسی (مربوط به اعصاب حسی) هستند. حالت های درد به چند دسته تقسیم می شوند: دردهای سطحی، که به واسطه آسیب های خارجی ایجاد می شوند؛ دردهای عمیق، که به عنوان دردهای داخلی شناخته می شوند و در درون بدن پدید می آیند؛ دردهای کولیک (دل درد) که افراد عادی هم می توانند آنها را تشخیص دهند و شدید ترین دردها به شمار می روند: اسب به خود می پیچد، بسیار پریشان به نظر می رسد، در باکسش بالا و پایین می رود، مکررا روی زمین دراز می کشد و به سختی و با ناله نفس می کشد. درصورتیکه درد خیلی شدید باشد ممکن است اسب به خودش آسیب وارد کند، جریان خونش مختل شود و عرق سرد بکند.
دردهای سنگین کولیک با این نشانه ها معمولا به خوبی قابل تشخیص است. اما ممکن است خلاف آن نیز روی دهد و اسبی که دچار درد است فقط به سردی در باکس خود بایستد. در این حالت به نظر می رسد اسب می خواهد درد خود را پنهان کند. او در عقب ترین جا در باکس می ایستد، سر و گوشها را پایین نگه می دارد و هیچ واکنشی ندارد. باید به خوبی بتوان حدس زد که اسب دچار درد است یا نه. هر اسبی در هنگام تحمل درد به شیوه متفاوتی عمل می کند؛ درست مثل انسانها. بنابراین، این نکته بسیار مهم است که دامپزشک برای تشخیص درست، ابتدا با فردی که با رفتار نرمال اسب (در حالتی که درد ندارد) به خوبی آشناست صحبت کند.
اگر درد حاد نباشد و مدتی طولانی ادامه پیدا کند، مزمن می شود. درد مزمن غالبا با محدودیت حرکتی، مشکلات فیزیکی و بی حاصل بودن آموزشها همراه است. اسب هایی که به درد مزمن دچارند معمولا دیگر به خوبی غذا نمی خورند، وزنشان کاهش پیدا می کند و پوستشان کدر می شود. در این اسب ها به علت کاهش تحرک، عضله ها جمع می شوند (؟) و این امر باعث ایجاد دردهای دیگر و سخت شدگی عضلات خواهد شد.
به زودی یک چرخه معیوب برای اسب روی می دهد. مثلا اسبی که از لامینیت (؟) رنج می برد: پایی را که بیش از همه آسیب دیده است همواره آزاد نگه می دارد، در نهایت کشیدگی تاندونها به حدی می رسد که تاندون دچار التهاب می شود. علاوه بر این ممکن است سخت شدگی عضلات بصورت گسترده در شبکه عضلانی پشت روی دهد که باعث ایجاد دردهای بیشتر در حیوان خواهد شد.
دردهای مزمن معمولا به علت آرتروز پدید می آیند و با ناهنجاری های اسکلتی توام هستند. وجود درد مزمن از طریق حالت افسردگی و کاهش فعالیت تشخیص داده می شود.

نحوه بررسی درد
بررسی وجود درد در اسبها مانند کودکان کم سن است؛ این موجودات مثل کودکان نمی توانند حرف بزنند و بیان کنند که مشکل کجاست. باید از روی زبان بدن آنها و تغییر علائم به وجود درد در بدنشان پی برد. درصورتیکه تردید در مورد وجود بیماری یا آسیب وجود دارد، اسب باید به دقت مورد معاینه و بررسی قرار گیرد. بهترین حالت این است که فردی که اسب را به خوبی می شناسد و با رفتار عادی او آشنایی دارد این کار را انجام دهد. رفتارهای زیر می تواند برحسب شدت درد پدید آید:
- کاهش فعالیت اجتماعی و حرکتی – به صورت افزایش بی قراری یا سردی و بی  تفاوتی، بالا و پایین رفتن بی وقفه در باکس و پیچیدن به خود یا ایستادن بی تفاوت در باکس در حالتی که اسب در دنیای خودش است و توجهی به اطراف ندارد.
- انزوا و جدا شدن از بقیه
- تغییر وضعیت سازگاری اجتماعی تا حد خشونت و پرخاشگری
- نگاه کردن به محل دردناک، لیسیدن، خاراندن، خراشیدن و مالیدن، گاز گرفتن و ضربه زدن به محل دردناک یا حتی افتادن روی قسمت دردناک بدن
Flehmen - نالیدن، دندان قروچه کردن یا 
- تغییر وضعیت بدن برای تسکین دادن نواحی دردناک، مثلا با نشستن مثل حالت نشستن سگ در هنگام وجود درد کولیک در حفره شکمی، بالا نگه داشتن شکم، قوس دادن به کمر، تغییر وضعیت نگه داشتن سر و گردن، آزاد نگه داشتن پای دردناک (اسب روی آن پا نمی ایستد)، آزاد نگه داشتن از طریق نشستن مثل حالت خرک در اسب مبتلا به لامینیت، یا بیرون نگه داشتن دستها در اسبی که مبتلا به التهاب سم است.
- کاهش مصرف غذا، اشتهای کم و کاهش وزن، گود رفتن پهلوها، تغییر وضعیت مدفوع و غلظت و میزان ادرار
- کاهش مصرف آب؛ که بصورت دهیدراسیون، چین و چروک پوست و گودی چشمها بروز می کند.
- تغییر وضعیت تنفس، عمق نفس ها، فشار خون، تعداد ضربان قلب و دمای بدن.

درد و انواع آن
شش نوع مختلف درد وجود دارد. ما برای اینکه اسبمان کمتر درد بکشد چه کار باید بکنیم؟
1. درد تروماتیک
درد تروماتیک در نواحی صدمه دیده یا در قسمت هایی رخ می دهد که فشار زیادی به آن وارد آمده است.
درمورد ماک (زخم التهابی روی پوست اسب) (؟) عوامل مختلفی دخیل است: عوامل بیرونی مثل رطوبت بیش از حد، باکتری ها، و حساسیت بیش از حد پوست. اسب هایی که روی پاهایشان سفیدی زیادی دارند و در نتیجه رنگدانه های بسیار اندکی دارند بیشتر به این عارضه دچار می شوند. اگر کبره ها برطرف نشوند،  یک محیط کاملا مناسب و مرطوب در زیر آن برای رشد باکتری ها فراهم می شود.
چه می توان کرد؟
زخم های باز باید با محلول یدین یا بتا-ایزادونا ضدعفونی شوند. قسمت های دردناک، متورم یا داغ باید سرد شوند.
درمورد زخم های ایجاد شده توسط فشار زین یا خراشیدگی این نکته حائز اهمیت است که علت ایجاد زخم برطرف شود. زخم گوشه های باز دهان بدین معناست که چندین روز بدون کله گی با اسب کار شده و مهم تر از آن اینکه کنترل با لبه های تیز دهنه اسب انجام شده است. دهنه های زیتون (؟) گاهی اجازه نمی دهد که گوشه های دهان گرفته شود؛ همچنین حلقه های لاستیک (کشی) می تواند از بروز این حالت جلوگیری کند. این حلقه ها باید به دقت تمیز شود.
تمیز بودن و خشک بودن مهم ترین اصول برای درمان ماک به شمار می رود. کبره ها باید برطرف شود، و بهترین روش پوشاندن آنها با ماده ضدعفونی رقیق است (اطراف نواحی آسیب دیده چندین بار در روز با این ماده پوشانده می شود، با آب ولرم همراه با ضد عفونی کننده هایی مثل بتا-ایزادونا).
موهای ناحیه تراشیده می شود و پمادهای حاوی کورتیزون یا آنتی بیوتیک برای از بین بردن باکتری ها استعمال می شود. نباید روی کبره های زخم وازلین مالیده شود، زیرا جلوی تنفس پوست را می گیرد و محیطی مناسب برای باکتری ها به وجود می آورد که با گرما می توانند به سادگی رشد کنند.
2. درد حاصل از فشار
علائم:
ناحیه گرم و متورم بوده و نسبت به فشار حساس است. نحوه عرق کردن ناحیه زیر زین (جای عرق که در زیر زین قابل مشاهده است) می تواند در این زمینه کمک کند: درصورت وجود بی نظمی، قسمت های خشک پوست علامت فشار بیش از حد زین بر پشت اسب یا عدم وجود فشار (تماس نداشتن زین با پوست) هستند. اثرات زین ها و کله گی های نامناسب در اسب مختلف است: معمولا لایه های سطحی تر پوست ملتهب می شود، و بدترین حالت این است که به کبودی بافت های عمیق تر منجر شود که حتی می تواند باعث مرگ این بافت ها شود. چنانچه این ناحیه بهبود پیدا کند، بعدا موهای سفید مجددا رشد می کند. در نقاطی از پاها نیز ممکن است فشار زیاد وارد شود که در اثر بیش از حد محکم بستن بانداژها یا گترها روی دهد.
چه می توان کرد؟
اولین اقدامی که می توان برای اسب انجام داد این است که فشار از روی بدن او برداشته شود. در مورد فشار زین، لازم است به اسب استراحت داده شود، یعنی بدون زین با اسب کار شود. هیچگونه فشاری نباید به محل وارد شود، زیرا باعث وخیم تر شدن التهاب می شود. روکش های ضد التهاب و سرد کردن محل اولین اقدامات درمانی بشمار می روند.
3. درد مزمن
علائم:
درحالیکه دردهای حاد غالبا مشخص و بارز است، دردهای مزمن اکثرا به صورت مخفی  روی می دهد. از جمله نشانه های وجود درد مزمن می توان به تغییر حالت راه رفتن اشاره کرد، مثلا با حرکات کوتاه و بی حال یا قدم های کوتاه. اشتیاق حرکت در اسب وجود ندارد، و حیوان به طور ناخوشایندی آرام بوده و به نظر می رسد تحت فشار است. این اسب ها اغلب به طرز بدی از باکس خارج می شوند، در ابتدا عرق می کنند، اما بعد به نظر می رسد که در طی حرکات گرم می شوند – مانند آنچه درمورد آرتروز روی می دهد. حالت افسردگی عمومی و پکر بودن، کم اشتهایی، کاهش وزن و بی تفاوتی اسب نیز از علائم مربوط به درد مزمن هستند. در مورد دردهای دائمی، ممکن است رفتار اجتماعی اسب تغییر پیدا کند. اسبی که درد شدیدی دارد روح زندگی را از دست می دهد و خود را از بقیه جدا می کند.
علتها:
دردهای مزمن اغلب دراثر آرتروز به وجود می آیند که می تواند علت های مختلف داشته باشد. استعداد ژنتیک، کار سنگین، مواد معدنی کم در هنگام تولید مثل، و پری اوستیت (؟) از جمله علل آرتروز بشمار می روند.
چه باید کرد؟
دامپزشک در ابتدا باید ریشه درد را پیدا کند (اینکه چه عاملی باعث ایجاد درد شده است).
بیماری های مفصلی مزمن تا حدودی غیر قابل درمان هستند. در صورتی که شانس درمان وجود داشته باشد، درمانهای مختلف مثل پوش ویو (؟)، تزریق هیالورون اسید به داخل مفصل یا انجام عمل جراحی می تواند به تناسب وضعیت انجام گیرد.
ماندن طولانی مدت در یک وضعیت یا انجام کارهای کوتاه مدت اما سنگین و شدید برای اسب های مبتلا به آرتروز بسیار بد است. به همین علت اسب های مبتلا به آرتروز باید بتوانند تا حد امکان همواره به آرامی حرکت داشته باشند و در وضعیت ثابت نمانند. گرم کردن باعث افزایش جریان خون می شود؛ کاری که با بانداژهای طبی، سولاریوم، یا ماساژ با اسیدهای محرک نیز صورت می گیرد. در عمل و به back on trackصورت تجربی نتایج خوبی از درمان مگنتفیلد یا
 حاصل شده است، اما اثربخشی آن بصورت علمی و آکادمیک ثابت نشده است.
4. درد حاد
علائم:
درد حاد غالبا به علت آسیب دیدگی به وجود می آید؛ این آسیب ها می تواند ترومای کند بدون صدمه به پوست باشد (مثل حالتی که دراثر افتادن جسم سنگین روی بدن رخ می دهد)، یا ممکن است آسیب خارجی روی پوست باشد که خونریزی آشکار دارد. صدمات مفاصلی که ظاهرا بی خطر دانسته می شوند می توانند بسیار خطرناک باشند. در چنین مواردی باید بلافاصله با دامپزشک مشورت شود تا بررسی کند که آیا مایع مفصلی بیرون می ریزد. صدمات پاها معمولا با لنگیدن اسب همراه است. دردهای حاد همچنین ممکن است دراثر زخم (اولسر) سم یا آسیب به تاندون ایجاد شود.
علتها:
حتی اگر اسب به خوبی درمان شود و دائم تحت کنترل و مراقبت باشد باز هم ممکن است صدمه ببیند. این صدمات می تواند شامل اصابت سم به پا، لگد کردن یا گاز گرفتن توسط اسب های دیگر، آسیب پوست به واسطه اشیا (که متاسفانه موارد زیادی دارد) و ... باشد. همچنین اصابت به مانع و حصار می تواند باعث ایجاد درد حاد شود که به زودی برطرف می شود.
چه باید کرد؟
محل های متورم باید سرد شود، و زخم های باز ضدعفونی گردد (اما نه با اسپری آبی، زیرا در این صورت دیگر نمی توان دید که عمق زخم چقدر است). در مورد زخم های حاد بهتر است ابتدا محل زخم با آب تمیز شسته شود و سپس با محلول یدین یا اسپری ضدعفونی کننده بدون کلر، ضدعفونی گردد.
5. دردهای طولانی مدت
علائم:
دردهای مزمن عمدتا به استخوانها و مفاصل مربوطند، اما دردهای طولانی مدت ریشه در سخت شدگی  عضلات دارند: شبکه عضلانی سخت می شود، و خونرسانی به آن کاهش پیدا می کند. به همین علت مشکلات پشت به وجود می آید، اسب به سادگی قابل آموزش نیست، و به درستی با سوارکار همکاری نمی کند. همچنین تغییر مکرر در چهارنعل و مشکلات در یورتمه رفتن می تواند ریشه در درد پشت داشته باشد. برای اسب کشیدگی به سمت جلو و پایین و پیچیدن و تغییر جهت با راحتی و انعطاف پذیری، دشوار خواهد شد. اگر اسب به زین شدن تمایل ندارد غالبا به علت وجود درد پشت است.
علت ها:
دردهای ماندگار پشت اسب اغلب به علت سواری نکردن درست با اسب اتفاق می افتد. اگر تعلیم اسب بدون اطلاع از وضعیت فیزیولوژیک او صورت گرفته و متناسب با آن انجام نشود به زودی مشکلاتی در اسب به وجود خواهد آمد. زین های نامناسب، نشست نادرست سوار، و عدم وجود آموزش پایه باعث وخامت اوضاع خواهد شد.
چه باید کرد؟
بطور خاص درمورد دردهای عضلانی، طب مفصلی و تکنولوژی های استئوپاتی می تواند تا حد زیادی موفقیت دامپزشک را تضمین کند – اما فقط برای مدتی کوتاه. برای درمان اساسی این نوع دردها باید ابتدا منشا و علت درد را پیدا و برطرف کرد.
6. درد داخلی
علائم:
دردهای داخلی عمدتا در اثر دردهای کولیک ایجاد می شوند که می توانند به شکل های مختلف بروز کنند. بعضی اسب ها مضطرب بوده و عرق می کنند، خود را می خارانند، روی زمین دراز می کشند، می غلتند و دوباره بلند می شوند. بعضی دیگر در خود فرو می روند، آرام در داخل باکس خود می ایستند، به سختی واکنش نشان می دهند و غذا نمی خورند. این اسب ها معمولا به شکم خود نگاه می کنند Flehmen و به نظر می رسد که به درون خود گوش می دهند.
نیز می تواند به عنوان یکی از نشانه های درد تعبیر شود. اگر روده بپیچد یا بگیرد اسب درد بسیار شدیدی پیدا می کند، شروع به عرق کردن زیاد می کند و بطور غیر قابل کنترل خود را روی زمین می اندازد. در این حالت ممکن است جریان خون مختل شود. التهاب یا زخم (اولسر) غشای مخاطی معده نیز می تواند علت درد شدید در اسب باشد.
علت ها:
کولیک می تواند علت های بسیار متعددی داشته باشد: استرس، هجوم انگل ها، تغذیه نامناسب مثل غذاهای زیاد تخمیر شده، نان تازه، علف تازه بیش از حد، و غذاهای فاسد. حتی تغییرات ناگهانی آب و هوا می تواند باعث کولیک شود. کولیک یک بیماری مستقل نیست؛ علائم درد با علتهایی در سیستم معده و روده همراه است. این عارضه به راحتی می تواند منجر به عدم هماهنگی روده ای، فلج یا توقف روده ای و پیچش یا اختناق روده ای شود. کولیک می تواند به گاز کولیک، یبوست، فلج روده ای، التهاب روده کوچک و افزایش حرکات روده ای (کولیک اسپاسمی) بینجامد. همچنین یبوست بواسطه ورود شن و ماسه زیاد می تواند باعث کولیک شود. یکی از علت های اصلی در زخم های گوارشی، استرسهای مستمر و طولانی مدت و همچنین غذا نخوردن برای مدت طولانی است. برای مثال اسب هایی که روی پل های چوبی (؟) می ایستند و چندین ساعت نباید چیزی بخورند ممکن است به کولیک مبتلا شوند. از آنجا که در اسب ها اسید معده بطور دائم ترشح می شود، غشای مخاطی معده به راحتی می تواند دچار آسیب شود.
چه باید کرد؟
کولیک باید فورا توسط دامپزشک مورد درمان قرار بگیرد. پیش از آنکه دامپزشک به محل برسد باید از ضربان قلب و تنفس و همچنین دمای بدن اسب آگاهی پیدا کند. تا رسیدن دامپزشک هیچگونه غذا یا آب به اسب بیمار داده نمی شود. درمورد دردهای خفیف تر، اسب باید راه برده شود، همچنین ممکن است بخوابد و غلت بزند. اگر درد بسیار شدید باشد، فردی که از اسب مراقبت می کند نیز می تواند در معرض خطر باشد، زیرا ممکن است اسب بطور غیر قابل کنترلی خود را روی زمین بیندازد. اسب باید در یک باکس بزرگ با کف نرم یا در مانژ یا میدان تمرین به سر ببرد. دامپزشک در مورد چگونگی دفع ادرار و مدفوع اسب می پرسد، جریان خون را بررسی می کند و معاینه مقعدی انجام می دهد. سپس با توجه به شدت و وخامت عارضه، درمان محتاطانه با داروهای ملین و ضد گرفتگی انجام می شود.
پیشگیری، بهترین راه مقابله با کولیک
پیشگیری از ایجاد کولیک بطور کامل ممکن نیست، اما هرچه رفتار با اسب و تعلیم او بهتر باشد، احتمال ایجاد کولیک یا زخم های گوارشی کمتر خواهد بود. موارد زیر باید درنظر گرفته شود:
*غذای کافی و متناسب با نیازهای اسب
*روال منظم کارهای روزانه و زمانهای مشخص و منظم برای غذا دادن به اسب
*مصرف غذا به ترتیب؛ اول غذاهای سلولزی (سبوس)، بعد کنستانتره (بین این دو وعده حداقل 10 دقیقه فاصله وجود داشته باشد).
*تغذیه حداقل سه بار در روز، بدون مصرف وعده های سنگین کنسانتره، با کاه و علف خشک کافی، بدون اینکه اسب برای مدت طولانی گرسنه بماند.
*تحرک کافی روزانه (تحرک باعث تحریک سیستم گوارشی می شود).
*انگل کشی بطور منظم (هر سه ماه)
*تغییرات غذایی به صورت اندک اندک
*به حداقل رساندن استرس تا حد امکان
*اجتناب از مصرف شن و ماسه (میدان تمرین).

آندریا ماریا زیلینگر

بازدید 2115 بار

سایت های ما

        فروشگاه انسینا                           نشریه دنیای اسب

                                   

تماس با من

        تلفن  : 09125031546

        ایمیل : این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید  

 

درباره من

خانم آندریا ماریا زیلینگر مربی تربیت اسب و آموزش سوارکاری حرفه ای در ایران هستند که بطور خاص در رشته درساژ فعالیت می کنند .                           ایشان همچنین نمایندگی برندهای معتبر لوازم سوارکاری را در ایران بر عهده دارند .